اهمیت کتابشناسی جهت شناخت و آشنایی بیشتر با فرهنگ و تمدن یک ملت یا قوم بر هیچ کس پوشیده نیست. قوم ترکمن نیز بنا به موقعیت خاص جغرافیایی و تأثیر فرهنگی-تاریخی در ادوار گذشته، ترکیب جمعیتی، تاریخ پرنشیب و فرازش و زندگی پر رمز و رازش همواره مورد توجه پژوهشگران ایرانی و ایرانشناسان خارجی بوده است. وجود کتابهای غنی و پربار اجتماعی، تاریخی، سفرنامهها و حتی دستخطهای موجود در کتابخانهها، ما را برآن داشت تا در تدارک و تهیه کتابشناسی تحت عنوان «کتابشناسی ترکمن» باشیم. به این امید که مورد استفاده پژوهشگران و علاقهمندان قرار گیرد. در شمارههای بعدی، به معرفی کتابهای فارسی بصورت موضوعات اصلی-فرعی پرداخته خواهد شد. در شماره آینده نیز به کلیات کتابشناسی که شامل موضوعات فرعی کتابشناسی (کتابخانهها، راهنماها، نقشهها، فرهنگها، دائرهالمعارفها و مطبوعات) است، خواهیم پرداخت. اما در این شماره برآنیم تا کتابها و جزوههایی که به ترکمنی در ایران و بعضاً در ترکمنستان چاپ و منتشر شده است بپردازیم.
روش کار نیز بدین گونه است:
نام خانوادگی، نام (نویسنده یا پدید آورنده)، عنوان کتاب، ناشر، نام ناشر، محل نشر. تاریخ نشر. نوع چاپ. صفحه.
و در آخر نیز به موضوعات اصلی و فرعی اشاره خواهد شد.
1) آتابای، محمد. تورکمن ارتهکیلر. به کوشش حسن نیازی. ناشر مؤلف. تهران: چاپخانه پیام، چاپ اول 1369. 181 ص.
فولکلور و فرهنگ - افسانههای ترکمنی.
2) آزادی، دولت محمد. سایلانان اثرلر. به تصحیح و مقدمه نورمحمد عاشورپور (آ. مردوف). ناشر علم نشریاتی، عشقآباد: 1982 م. رقعی، 216 ص.
شعر ترکمنی، ترکمنستان - ایران.
3) آهنگری، عبدالغفور. رمضان روزه حقدا. گنبدقابوس: نشر قابوس، 1350. رقعی، 16 ص (جزوه).
مذهبی - احکام.
4) آهنگری، عبدالغفور. طهارت و نماز دستورلاری. گنبدقابوس: نشر قابوس، 1360 رقعی، 111 ص.
مذهبی - احکام.
5) بالقیزیل، دولتمحمد.دولت محمد بالقیزیلینگ اثرلری. به کوشش قلی قزل. تهران: مجله انقلاب یولیندا، 1360. رقعی، 120 ص.
شعرترکمنی - ایران.
6) بردی کربابایف.قیزلار دنیاسی. مقدمه و برگردان نورمحمد عاشورپور. گنبدقابوس: (بی نا)، 1359. رقعی 127 ص.
شعر ترکمنی - ترکمنستان - ایران.
7) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. ارشاد المؤمنین الی سبیل رب العالمین (در دو جلد). به کوشش حاج طلایی. گنبدقابوس: مکتبهالاسلامیه، 1363. 500 ص.
مذهبی - ارشاد.
8) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. ارشاد الترکمان الی مذهب النعمان. به کوشش حاج طلایی. گنبدقابوس: نشر قابوس، 1363. رقعی، 168 ص.
مذهبی - ادبیات، فرهنگ.
9) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. تنبیه الاخوان فی معرفه مخدوم قلی ایشان. تهران: نشر فرهنگ قرآن، 1363. وزیری، 39 ص.
ادبیات - عرفان - مختومقلی فراغی.
10) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. دستور حج. گنبدقابوس: نشر قابوس، 1362. 58 ص.
مذهبی، دینی - احکام.
11) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. دوائرالایمان. گنبدقابوس: (بی تا) 79 ص.
دینی - مذهبی.
12) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. دورلی بیلیم. (بی نا، بی تا)، رحلی، 20 ص.
13) تنگلی، عبدالرحمن آخوند.السعایه فی توضیح الهدایه. گنبدقابوس: مکتبهالاسلامیه، (بی تا)، رحلی، 40 ص.
مذهبی - آموزش عربی به ترکمنی.
14) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. الفتح الرحمانی فی ترجمه مقدمه مختصر المعانی. گنبدقابوس: (بی نا، بی تا)، رحلی، 58 ص.
مذهبی - فقه.
15) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. فضائل الترکمان. گنبدقابوس: نورمحمد آخوند بازیار، 1364. رقعی، 156 ص.
ادبیات - فرهنگ و فولکلور.
16) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. فضیله الاتحاد. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، (بی تا)، رقعی، 41 ص.
مذهبی - دینی.
17) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. الفوائد الکبری فی الاحکام المتعلقه بالموتی. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، (بی تا)، رقعی، 48 ص.
مذهبی - فقه.
18) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. اراز بردی امینی.قیرق حدیث (ترکی ترجمهسی بیلن) (ترجمه)، گنبدقابوس: تقاندردی شریفیان، (بی تا)، 6 ص.
مذهبی - حدیث.
19) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. موعظه المسلمین. گنبدقابوس: نشر قابوس، (بی تا)، 304 ص.
مذهبی - پند و موعظه.
20) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. موکب الاسلام. تهران: نشر فرهنگ قرآن، 1362. وزیری، 42 ص.
دینی - مذهبی.
21) تنگلی، عبدالرحمن آخوند. نصیحه الطالبین. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه 1361. وزیری، 70 ص.
دینی - آداب طالب.
22) حنفی قاری، محمد.ما للبرزخ المثالی. گنبدقابوس: انتشارات حاج طلایی، 1373. چاپ اول، 54 ص.
دینی - عرفانی.
23) جعفربای، عبدالجلیل.تفسیر والعصر. گنبدقابوس: نشر رجال، 1363. رقعی، 83 ص.
مذهبی - تفسیر.
24) جعفربای، عبدالجلیل.خالد بن سنان (ع) حقده توپلانان معلومات (درباره خالد بن سنان (ع)، گنبدقابوس: (بی تا)، رقعی، 11 ص.
دینی - انبیا، خالد بن سنان (ع).
25) جعفربای، عبدالجلیل. فضیلتنامه خالدنبی. گنبدقابوس: نشر قابوس، (بی تا)، رقعی، 26 ص.
دینی - انبیاء - خالد بن سنان(ع).
26) خانی کسلخه، حالتقربان. دستور حج. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، (بیتا)، (جزوه).
دینی - احکام.
27) خجایی، تاغنقلیچ. خجایینینگ دیوانی. گنبدقابوس: نشر قابوس، (بیتا)، رقعی، 128 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
28) دیهجی، عبدالرحمن.آخرتقی دورمیش. (ترجمه معاد استاد مطهری)، تهران: انتشارات بینالمللی الهدی، 1373. 64 ص.
دینی.
29) دیهجی، عبدالرحمن. برگزیده اشعار مختومقلی (با ترجمه فارسی و شعر)، تهران: انتشارات بینالمللی الهدی، رقعی، 1373. 285 ص.
ادبیات - شعر.
30) دیهجی، عبدالرحمن.دورمیش (ویژهنامه ترکمنی)، تهران: مجله یول ترکی.
31) دیهجی، عبدالرحمن.یول (ویژهنامه ترکمنی)، تهران: مجله یول ترکی.
32) ذلیلی، قرباندردی.اشعار قرباندردی ذلیلی. با مقدمه مراددردی قاضی، گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ اول، (بیتا)، رقعی، 84 ص. چاپ دوم 1358.
شعر ترکمنی - ایران.
33) رجال، قارمحمد.تحفه الرجال. گنبدقابوس: کتابفروشی رجال، 165. 96ص.
مذهبی - احکام.
34) رجال، قارمحمد.دعاء اسم اعظم و هم باشغا شریف دعالار. گنبدقابوس: کتابفروشی رجال، جیبی، 16 ص (جزوه).
مذهبی - ادعیه.
35) رجال، قارمحمد.عقیده قیرق فرض، ابراز المعانی فقه الکیدانی. گنبدقابوس: کتابفروشی رجال، 1363. رقعی، 35 ص.
مذهبی - فقه.
36) رجال، قارمحمد. نصایح الرجال. گنبدقابوس. کتابفروشی رجال، 1362. جیبی، 193 ص.
مذهبی - پند، وعظ.
37) زیتونلی، خیوهلی. سایلادیم اوشیردیم. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، 1358. جیبی، 16 ص.
فرهنگ - لغت.
38) سمرقندی، بخاری حنفی، صوفی ایار. ثبات العاجزین (منظومه). به کوشش عبدالجبار نیکنهاد، گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، 1366. وزیری، 383ص.
ادبیات - شعر ترکمنیازبک - ایران.
39) سوقی، ستار.ساوچی. (بیجا) چاپ صهبا، 1371. ص.
شعر ترکمنی - ایران.
40) سیدی، سید نظر.سیدنظر سیدی قوشغیلار دیوانی (دیوان اشعار). به کوشش نورمحمد عاشورپور، نور محمد آق. گنبدقابوس: یاختی، 1365. رحلی، 411 ص.
شعر ترکمنی - ترکمنستان - ایران.
41) سیدی خوجه، آرتیق خوجه. سایلانان قوشغیلار و قصه میرحیدر خوجه و میرحسن خوجه (تنقیدی متن)، تدوین و مقدمه از نورمحمد عاشورپور. گنبدقابوس: 1359. رقعی، 199 ص.
شعر ترکمنی - ترکمنستان - ایران.
42) شاعری، عرازمحمد (آرام). ترکمن رباعیلاری. به کوشش م.ز.ی. گنبدقابوس: نشر قابوس، 1358. جیبی، 55 ص.
شعر ترکمنی، ایران.
43) شاهبنده، ؟ . حویر لوقغا، همراه. به اهتمام مراددردی قاضی. گنبدقابوس. نشر قابوس، 1359. رقعی، 235 ص.
ادبیات. منظومه - داستان.
44) شاهبنده، ؟ . شاهصنم غریب. مقدمه بایرام مخدوف. گنبدقابوس. نشر قابوس، 1358. رقعی، 196 ص.
45) شاهبنده، ؟ .صایاد، همراه. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشرقابوس، چاپ اول 1347. چاپ دوم 1364. رقعی، 112 ص.
ادبیات. منظومه - داستان.
46) شاهبنده، ؟ .گل و بلبل. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشرقابوس، 1347. رقعی 94 ص.
ادبیات. منظومه - داستان.
47) شیدایی، ؟ .گل صنوبر. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشرقابوس، 1371. رقعی، 58 ص.
ادبیات. منظومه - داستان.
48)صیادی، محمدصفا.آخرت چیراسی. آققلا: کمیته فرهنگی جهادسازندگی و امورتربیتی، 1359 و 1365. 22 ص.
مذهبی.
49) عادل. حلیمبردی. ترکمنینگ سایلانیپ سچیلن انقلابی شعرلاری. (برگزیده اشعار انقلابی شاعران ترکمن)، به کوشش حلیمبردی عادل (بینا)، 1369. 114 ص.
شعر ترکمنی ـ انقلابی - ایران.
50) عاشقی، عرازعراز عاشقینینگ دیوانی. با مقدمه مراددردی قاضی. گنبدقابوس: 1360. رقعی، 111 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
51) عطاگزلی، محمود.خودآموز ترکمنی (الفبا، خط، تلفظ صحیح)، گنبدقابوس: انتشارات حاج طلایی، چاپ اول، 1372. جیبی، 48 ص.
؟
52) عندلیب، نورمحمد.داستان زینالعرب (جنگنامه امام محمد حنفی) گنبدقابوس: نشر قابوس، 1343. چاپ دوم، 1347. 111 ص.
ادبیات. منظومه - داستان.
53) عندلیب، نورمحمد.یوسف و زلیخا. گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ اول، 1347. رقعی، 90 ص.، چاپ دوم 1364.
ادبیات. منظومه - داستان.
54) فراغی، مختومقلی.بیک شاعر مختومقلی فراغینینگ اثری. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشرقابوس، (بی تا)، رقعی، 143 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
55) فراغی، مختومقلی.دیوان حضرت مخدومقلی. به کوشش ملا میرزا عبداللهی، بندرترکمن: 1326. (بینا)، رقعی، 136 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
56) فراغی، مختومقلی.دیوان حضرت مخدومقلی. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ اول ؟، چاپ سوم 1342. رقعی، 156 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
57) فراغی، مختومقلی.دیوان مخدومقلی. به کوشش بردیمحمد امانی. گنبدقابوس: نشر قابوس، (بینا)، 1329. رقعی، 136 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
58) فراغی، مختومقلی.کلیات حضرت مختومقلی فراغی. به کوشش ولی محمد آذرنوش، مراددردی قاضی، گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ اول 1343 و چاپ دوم 1346. رقعی، 619 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
59) فراغی، مختومقلی.دیوان کامل شاعر و عارف نامی مختومقلی فراغی. مقدمه و برگردان شعر به فارسی احمد عضدی، انتشارات احند عضدی، بجنورد، اول 1373. وزیری، ص
شعر ترکمنی - ایران.
60) فراغی، مختومقلی.مختومقلی سایلانان شعرلار (از روی چاپ عشقآباد-باکو)، تهران: نشر شناخت، 1358. جیبی، 564 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
61) فراغی، مختومقلی. مختومقلینینگ کامل دیوانی. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ ، چاپ مجدد 1362. چاپ پنجم 1369. رقعی، 803 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
62) فراغی، مختومقلی. مختومقلینینگ کامل دیوانی. به تصحیح مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ ؟ رقعی، 803 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
63) قاضی، مراددردی.ادبی میراث. گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ اول، 1376. 184 ص.
ادبیات ترکمنی - فراغی
64) قاضی، مراددردی.ارتهکیلر. گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ اول، 1366. 90 ص.
فولکلور - افسانه.
65) قاضی، مراددردی.ترکمن نقللار (آتالار سؤزی). گنبدقابوس: نشر قابوس، 1347. رقعی، 112 ص. و 135 163 ص.
فرهنگ - فولکلور.
66) قاضی، مراددردی.ترکمنینگ پند و مثاللاری. گنبدقابوس: نشر قابوس، 1343. 8 ص.
فرهنگ - فولکلور.
67) قاضی، مراددردی.دیش تعبیری. گنبدقابوس: نشر قابوس، 1344. جیبی، 16 ص.
؟
68) قاضی، مراددردی.سؤزلیک. گنبدقابوس: نشر قابوس، چاپ اول، 1364. وزیری، 353 ص.
فرهنگ - لغت.
69) قارا سییتلی.آدام و دونیأ (دیوان اشعار). گنبدکاووس، نشر ایل گویجی، 1358. رقعی، ص.
شعر ترکمنی - ترکمنستان - ایران.
70) قربان نفس، کریم.یدی یاپراق. (3 ج)، (بینا)، 1369. رقعی، 1170 ص.
شعر ترکمنی - ترکمنستان - ایران.
71) قلیچی، ارازقلی، باتیرچاقلار و ظالمخان. گرگان، آققلا: امور تربیتی، (بیتا)، وزیری، 16 ص.
فولکلور - افسانه.
72) کشمیری، عید محمد.دعاهای نماز حنفی (با ترجمه ترکمنی و فارسی). گنبدکاووس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 15 ص، (جزوه).
مذهبی - ادعیه.
73) کمینه، محمدولی.ترکمنینگ بیر بییک شاعری. با مقدمه مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس. 1352. رقعی، 128 ص. چاپ دوم 1358. رقعی، 146ص.
شعر ترکمنی - ایران.
74) گلشاهی، گلدی.تجوید نور (آموزش تجوید به زبان فارسی و ترکمنی)، (بینا)، بندر ترکمن: 1369.
مذهبی - آموزش قرآن.
75) محتاجی، انهقلیچ.دیوان مأتأجی. گنبدقابوس: نشر قابوس. 1354. رقعی، 107ص.
شعر ترکمنی - ایران.
76) متقی، نورمحمد.فرهنگ سلیم (فارسی به ترکمنی)، تهران: ناشر مؤلف، چاپ اول 1376. 526 ص.
فرهنگ - لغت.
77) متقی، نورمحمد.فرهنگ سینا (ترکمنی به فارسی)، قم: ناشر مؤلف، چاپ اول 1371. 582 ص.
فرهنگ - لغت.
78) مختومی، عبدالکریم.اؤزینی تانان خداینیده تانار. گنبدقابوس: 1363. رقعی، 97 ص.
مذهبی - اخلاقی.
79) مرد، ؟. محمد، ؟.مرد شاعر و محمد شاعر. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس. 1358. رقعی، 110 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
80) مسکین قلیچ.دیوان مسکین قلیچ. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس.چاپ اول 1347. چاپ دوم 1361. رقعی، 140 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
81) معروفی، قربانعلی.یوسف و احمد. به کوشش مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس. چاپ اول 1342. چاپ دوم 1358. رقعی، 142 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
82) ملانفس.زهره - طاهر. با مقدمه مراددردی قاضی. گنبدقابوس: نشر قابوس. چاپ اول 1343. 164 ص. چاپ دوم 1348 و چاپ سوم 1357. رقعی در 284ص.
شعر ترکمنی - ایران.
83) ملانفس.ملانفس (قوشغیلار ییغیندیسی). با مقدمه نورمحمد عاشورپور. گنبدقابوس: نشر قابوس. 1358. رقعی، 201 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
84) محمد صحت ایشان.صحت ایشانینگ دیوانی (دیوان). گنبدقابوس: نشر قابوس. 1358. رقعی، 201 ص.
شعر ترکمنی - ایران.
85) نوریزاده، عبدالحکیم.شرایط الایمان. (بیتا)، جیبی، 24ص.
دینی، مذهبی.
86) نیکنهاد، عبدالجبار.ترجمه ترکمنی لغات الصبیان ابونصر فراهی. گنبدقابوس. کتابخانه ابومنصور ماتریدی، (بیتا)، رقعی، 8 ص.
دستور عربی.
87) نیکنهاد، عبدالجبار.عقیده و پاره 30. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، رقعی، 136ص.
مذهبی - احکام.
88) نیکنهاد، عبدالجبار.نماز مصور و ضمایم آن. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، 1369. رقعی، 136ص.
مذهبی - احکام نماز.
89) نیکنهاد، عبدالجبار.نمازینگ وقت، ذکر، نیتلری. گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، 1406 ه'.ق. رقعی، 16 ص، (جزوه).
مذهبی - احکام نماز.
90) وفایی، ؟.رونق الاسلام (تصنیف سال 869 ه'.ق)، گنبدقابوس: مکتبه الاسلامیه، 1981 م.1401ه'.ق، وزیری، ؟ ص.
91) هیئت امناء بقعه متبرکه حضرت مختومقلی.مختومقلی فراغی شاعر شهیر. گنبدقابوس: 1363. رقعی، 11ص.
کانون دایان دانشجویان ترکمن دانشگاه علوم پزشکی مازندران (ساری) با دو اتوبوس به این مراسم اعزام شده بودند. آقای حق پرست، معاون امور فرهنگی دانشگاه علوم پزشکی مازندران که به همراه دانشجویان در این مراسم حضور داشتند ، ضمن معرفی فعالیت های فرهنگی دانشگاه، افزودند: این اردو فرهنگی از ساعت 3 صبح از ساری آغاز و پس از حضور در زادگاه شاعر، در آرامگاه شاعر در آق توقای نیز حضور خواهیم داشت.
از قسمت های جالب این مراسم اجرای موسیقی دوتار ترکمنی توسط یک بخشی غیر ترکمن(فارس) ، آقای کامیار فانیان از اصفهان بود که در طی دو سال آموزش و فراگیری دوتار ترکمنی نزد استاد منصور صبوحی توانایی و مهارت خوبی در نواختن دوتار ترکمنی کسب کرده بودند، آقای فانیان در مورد انتخاب موسیقی دوتار ترکمنی گفتند:تمامی موسیقی های سنتی ایران را تمرین کرده ام ولی این موسیقی سنتی ترکمنی یکی از پیچیده ترین و سخت ترین موسیقی ها می باشد و بنده نیز همواره بدنبال سخت ترین و پیچیده ترین موسیقی می باشم به این موسیقی علاقمند شدم.
کانون دایان دانشگاه علوم پزشکی ساری، اقدام به اعزام دانشجویان ترکمن به مراسم بزرگداشت مختومقلی فراغی در آق توقای می نماید.دانشجویان علاقمند به شرکت در بزرگداشت شاعر و عارف ترکمن مختومقلی فراقی به کانون دایان دانشکده بهداشت در روزهای فرد مراجعه نمایند.
